De wortels van Al-Qaida (1)

Al-Qaida is geen monolitisch blok en het is ook niet van dag 1 op dag 2 ontstaan. De ideologische onderbouwing van Al-Qaida is een proces dat reeds jaren bezig is en o.a. zijn oorsprong heeft in het Saudië-Arabië van de jaren ‘60 en ‘70.

Het Arabië van Saoed

In het begin van de 20ste eeuw veroverde de dynastie van het Huis van Saoed het huidige Saudië-Arabië en voerde zijn radikale islamistische versie van de islam in; het wahabisme. Ondanks wat vele denken, wordt dit niet gevolgd door de meerderheid van de bevolking in dat land. In het zuidoosten van het land wonen bv Sjiieten en in het gebied van de Hejaz (van het noordwesten tot een gebied iets ten zuiden van Mekka) wordt zelf een iewat vrijere versie van de islam aangehangen. Maar momenteel worden deze verscheidene strekkingen onderdrukt door de radikale wahabieten.

Het Huis van Saoed is echter enkel in naam wahabitisch. Zij steunen dan wel de fundamentalistische predikanten die wereld worden rondgestuurd, maar zelf staan zij bekend als decadent en vadsig. Nepotisme heerst alom. Dat zij de fundamentalistische wahabieten steunen, heeft dan ook meer te maken met het behoud van de eigen macht. Zo moesten deze radikale predikanten in het midden van de twintigste eeuw ervoor zorgen dat het socialisme en het nationalisme geen voet konden krijgen in Saudië-Arabië. Zij boden immers een (seculier) alternatief voor de vadsige en nepotistische Saudische dynastie.

Verwonderlijk was het dan ook niet toen er hier een reactie tegen kwam. Radikale moslims, geïndoctrineerd door de predikanten die gesteund werden door het regime, kwamen in opstand tegen het regime en wensten dit omver te werpen. Zij verspreiden geschriften waarin zij (terecht in mijn ogen trouwens) het huis van Saoed onbekwaamheid verweten en hun levensstijl, die wel héél fel contrasteerde met de strakke interpretatie van de islam, zwaar op de korrel nam.

De belegering van de Grote Moskee

Op 20 november 1979 namen een 1400 radikale militanten de Grote Moskee in. Zij barrikadeerden de deuren en gebruiken het omroepsysteem van de Grote Moskee om hun boodschap mee te delen. De inwoners van Mekka kregen te horen dat het Huis van Saoed onwettig was en dat de Mahdi was gekomen. Saoedie-Arabië zou vervolgens volgens de sharia worden bestuurd. De leider van deze opstand was Juhayman al-Otaibi. In het verleden had hij reeds pamfletten opgesteld, die gedrukt moesten werden in Koeweit vanwege de censuur in Saoedie-Arabië, die o.a. opriepen tot het omverwerpen van het Huis van Saoed en het verdrijven van alle buitenlanders uit Saoedie-Arabië. De volledige lijst van zijn ideologische punten kan men ook hier vinden, maar ik zal het ook hieronder even (in het Engels) plaatsen.

1. The imperative to emulate the Prophet’s example—revelation, propagation, and military takeover.
2. The necessity for the Muslims to overthrow their present corrupt rulers who are forced upon them and lack Islamic attributes since the Quran recognizes no king or dynasty.
3. The requirements for legitimate rulership are devotion to Islam and its practice, rulership by the Holy Book and not by repression, Qurashi tribal roots, and election by the Muslim believers.
4. The duty to base the Islamic faith on the Quran and the sunnah and not on the equivocal interpretations (taqlid) of the ulama and on their “incorrect” teachings in the schools and universities.
5. The necessity to isolate oneself from the sociopolitical system by refusing to accept any official positions.
6. The advent of the mahdi from the lineage of the Prophet through Husayn ibn Ali to remove the existing injustices and bring equity and peace to the faithful.
7. The duty to reject all worshipers of the partners of God (shirk), including worshipers of Ali, Fatimah and Muhammad, the Khawarij, and even music.
8. The duty to establish a puritanical Islamic community which protects Islam from unbelievers and does not court foreigners

De Saoedi’s stuurden hun Nationale Garde op de Moskee af, maar werden meerdere keren teruggeslagen. Later zou blijken dat de fundamentalisten nog waren getraind geweest door het Saoedische leger en hun training ten volste hadden benut. Pas door het gebruik van pantserwagens en Franse militaire adviseurs konden de Saoedi’s de bovengrondse verdiepingen van de Grote Moskee heroveren. De kelder zou pas heroverd worden nadat hij vol gas was gepompt, en dan nog ten koste van dozijnen mensenlevens. Tijdens het hele beleg hadden de Saoedi’s een panische angst dat hun eigen veiligheidstroepen zich tegen het regime zouden keren, zij beseften immers ook maar al te goed dat zij zelf de zaden van deze opstand hadden gezaaid.

Een verdeeld land

De enorme angst van het Huis Saoed voor de eigen bevolking vind men ook in een ander opmerkelijk feit. Toen de Jordaniërs hulp aanboden bij de belegering van de Grote Moskee werden zij vriendelijk, doch kordaat afgewimpeld. De Jordaanse monarchie, de Hasjemieten, waren immers de heersers geweest van de Hejaz. Saoud kwam uit het centrale woestijngebied, de Nejd, waar de islam ook veel radikaler werd geïnterpreteerd. De Hejazi’s worden ook nog steeds als tweederangsburgers behandeld in hun eigen land (waar kennen we dat van?). Als de Jordaniërs zouden ingrijpen, dan vreesde het huis van Saoed een enorme opleving van Hejaziseparatisme. Een Saoedische officier zei daarover: “Er werd gevreesd dat de Jordaniërs nooit meer weg zouden gaan als ze naar Mekka zouden komen”.

Anderzijds hadden de Saoedi’s wel geluk dat de fundamentalistische opstandelingen Mekka hadden uitgekozen als plaats van hun opstand. De Hejazi’s zijn immers niet te vinden voor de radikale interpretatie van de islam. Als de opstand had plaatsgevonden in de Nejd, zouden de gevolgen veel erger zijn geweest. Niet alleen zouden ze daar een grote aanhang hebben verworven, ze zouden ook de directe machtsbasis van de Saoedi’s hebben aangevallen; hun eigen etnisch thuisgebied.

Ook de sji’ieten in Saoedie-Arabië roerden zich in deze periode, al had dit niets te maken met de bezetting van de Grote Moskee. Sji’ieten vormen 7 tot 10% van de Saoedi-Arabische bevolking, maar worden systematisch gediscrimineerd vanwege hun geloof. Kort voor de bezetting van de Grote Moskee had de sji’itische geestelijke Hadi Modaressi vurige preken gehouden in sji’itische delen van Saudie-Arabië waarin hij oproep tot de islamitische revolutie. Uiteindelijk zou de opstand uitbreken uit nadat Hassan al Saffar de sji’ieten had opgeroepen om in opstand te komen. Deze opstand zou bloederig in de kiem gesmoord worden zonder dat landen als de VSA, met Carter als president toen, spraken over de vele schendingen van de mensenrechten. Dit uit puur geopolitieke redenen natuurlijk, zij waren immers de val van de sjah van Iran niet vergeten nadat ze hem niet meer wilden steunen vanwege schendingen van de mensenrechten.

Afloop

Uiteindelijk werd de Grote Moskee heroverd ten koste van vele mensenlevens. De opstandelingen werden onthoofd, maar zouden uiteindelijk toch gedeeltelijke winnen. De Saoedische clerus had de toestemming voor de bestorming van de Grote Moskee gegeven in de vorm van een fatwa. Deze hadden ze echter niet voor niets opgesteld. Hun strak conservatieve eisen zouden uiteindelijk ingewilligd worden en de wahabitische wetten nog verstrengen. Op die manier hadden de opstandelingen gedeeltelijk hun slag thuis gehaald.

De gevolgen van deze opstand tegen het Huis van Saoed zou ook zijn sporen nalaten en uiteindelijk mee de basis vormen voor Al-Qaida’s ideologie. Ongelovigen (alle niet-soennieten) moesten vernietigd worden en een strakke islamitische wetgeving moest ingevoerd worden, waarbij de tafsir (de islamitische theologie en [her]interpretatie van de Koran) wordt verworpen en waarbij dingen als televisie moesten afgeschaft worden.

Het huis Saoed, en de wereld, oogst nu de vruchten van wat toen gezaaid is. Het islamisme moest het seculiere Arabisch-nationalisme en socialisme tegenhouden. Enkel het heropleven van het volksnationalisme, gekoppeld aan een niet-marxistisch socialisme zoals het solidarisme, kan een einde maken aan de fundamentalistische opmars.